Plays

Janayuddha Jari Chha ? (जनयुद्ध जारी छ ?)

यो ‘नाटक जनयुद्ध जारी छ ?’ एउटा प्रश्न हो । नेपाली समाजले द्वन्दकालीन घटनाहरुलाई नजिकबाट महसुस गरेको छ भोगेको छ । यही कथामा रचिएको एउटा काल्पनिक द्वन्दकालमा युद्धमा होमिएका लडाकुहरूले आफैसंग र तपाइ“हामीसंग गरेको प्रश्न हो ।

Jalini (जालिनी)

लोककथा शैलीको कथा हो, जालिनी । राजारानी, राजकुमार–राजकुमारी, वीर–वीरांगना, बुद्धिमान महिला तथा वृद्धवृद्धा र चतुर बालबालिकाको कथा, अलौकिक पात्र, परिवेश वा घटना, नीति शिक्षा लोककथाको विशेषता हो । लोककथा वा पौराणिक कथाले लोकविश्वास, अन्धविश्वास, धार्मिक चिन्तन वा अनुष्ठान बोलेको हुन्छ । हाम्रो मानसिकता निर्माण हुनुमा पनि लोककथा, पौराणिक कथा, किंवदन्ती वा धर्म–संस्कृतिको भव्य भूमिका हुन्छ । ‘जालिनी’ मेरो कथासङ्ग्रह ‘कैरन’भित्रको एउटा कथा, जसको शाब्दिक अर्थ हुन्छ– चित्रशाला ।

Can't Pay Won't Pay (सकेको तिरौंला, नत्र फिरिमा)

सरिता र प्रमिला छिमेकी हुन् । एकदिन सरिता घर फर्किदा महँगा सामानहरु झोलाभरी अटाई नअटाई र सकिनसकि बोकेर फर्किरहेकी हुन्छिन् । आफ्नो जिज्ञासु स्वभावका कारण प्रमिलाले सरितालाई प्रश्नहरुले खोजिनिती गर्छिन् । सरिता पहिले त अपत्यारीला घटनाहरु सुनाउछिन् तर प्रमिलाले नपत्याएको देखेर सबै घटना बेलिबिस्तार लगाउछिन् । सुपरमार्केटमा सामान महँगीले छोईनसक्नु हुनाका कारण केहि महिला मिलेर हुलदंगा गरेका र आफुपनि सोहि भिडमा मिसिएर सामानहरु लिएर आएको कुरा बताउछिन् । सामान कहाँ लुकाउने ? पुलिससँग कसरी बच्ने ? र के उनीहरुका ट्याक्सी चालक लोग्नेहरुले यो कुरा स्वीकार्लान् ? यही प्रश्नको वरीपरी नाटक घुमेको छ । विशेष तथा अनौठो परिस्थिती वरीपरी घुमेको यो नाटकले, करप्रणाली र बजारमा हुने मूल्यवृद्धिका कारण दुई श्रमजीवी ट्याक्सी चालक र उसको परिवारले भोग्नु परेका कठिनाईहरुलाई व्यङग्यात्मक शैलीमा प्रस्तुत गरेको छ ।

Atal Bahadurko Atanka (अटलबहादुरको आतंक)

नाटक हेर्नी विधा हो । त्यसैले यो नाटक हेरेसी नाटकमा भ’को सप्पै कुरा बुजिन्च । तर बुज्नी कुरो चाइँ मुन्छेपिच्छे फरक पनि हुन सौच । कलाको मर्म नै त्यै हो जस्तो लाउच हाम्लाई

Rajendralaxmi (राजेन्द्रलक्ष्मी)

‘राजेन्द्रलक्ष्मी’ नेपालकी पहिलो महिला शासनकर्ता राजेन्द्र राज्यलक्ष्मी देवी शाहको जीवनकथामा आधारित नाट्य प्रस्तुति हो । पृथ्वीनारायण शाहले शुरु गरेको राज्यविस्तार अभियानकी एक अभियन्ताको रुपमा उनले गरेको योगदानलाई नेपाली इतिहासमा छिटफुट अध्ययन गर्ने गरेको पाइन्छ । यद्यपि, पुरुषप्रधान समाजमा पुरुष दृष्टिकोणबाट हेर्दा उनको योगदान एकदमै धमिलो देखिन्छ । यो नाट्यप्रस्तुतिमा राजेन्द्रराज्यलक्ष्मीको जीवन संघर्षलाई स्वयम् उनकै र समकालिन महिलाहरुको दृष्टिकोणबाट हेर्ने प्रयास गरिएको छ । इतिहासमा उल्लेख नभएका कारण कथानकका कतिपय घटनाहरु काल्पनिक लाग्न सक्छन् । इतिहासलाई ‘शक्तिसम्पन्न कलमले लेखिएको सरकारी दस्तावेज’ मान्ने हो भने हाम्रो योे कल्पनाशीलतालाई सृजनात्मक छुट प्राप्त हुने विश्वास हामीले लिएका छौं ।

Giving Tree (दयालु रुख)

The Play is a Nepali adaptation of a famous children’s story “The Giving Tree” written by American writer Shel Silverstein, 54 years ago. The Giving Tree is known to be one of the best children’s books of all time and has been translated into more than 30 languages. It is a wide read story, about a selfless tree who gives in abundance, and a boy who receives it till the end of his life. We haven’t meddled with the interpretation as the meaning it carries continues to be relevant even after all these years. We’ve tried to accentuate its core through a more visual-auditory experience.

Pariwanda (परिवन्द)

करिब दश पन्ध्र बर्ष पुरानो नेपलको पुर्वी ग्रामीण भेगको घटनालाई नाटकमा उतार्न खोजिएको छ । कथा नुमाको जीवन वरीपरी नाटकको विषयवस्तु घुमेको छ । सामान्य परिवारमा जन्मिएकी नुमाको विवाह पारुहाङसँग हुन्छ । आर्थिक अवस्था कमजोर भएकै कारण पारुहाङ विवाहपश्चात गाउँकै लाल बहादुरको लालसामा नुमा र पेटमा भएको बच्चालाई छोडेर विदेसिन्छ । पारुहाङ विदेशमै पलायन भएपछि नुमाले भोग्नुपरेको पिडालाई नाटकमा चित्रण गरिएको छ ।

Jiudo Akash (जिउँदो आकाश)

ओझेलमा पारिएका अल्प सङ्ख्यकमध्ये तेस्रो लिङ्गी पनि एउटा समुदाय हो, जो जटिल सामाजिक संरचनामा जिउन बाध्य छ । राज्यबाट कानुनमा केही अधिकारहरू सुनिश्चित गरिए पनि व्यवहारिक जीवनमा खासै परिवर्तन पाइँदैन । जन्म दिएका कतिपय बुबाआमाबाट समेत उनीहरू अपहेलित हुनु परेको स्थिति छ । यही कारणले उनीहरू मानसिकरूपमा विक्षिप्त छन् । राज्यले उचित संरक्षण गर्न सकेको छैन । रोजगारीको पहुँचमा उनीहरू पुग्न सकेका छैनन् । समाजले वास्तविक कुरा बुझ्न सकेको छैन । विस्तारै विस्तारै यी अल्प समुदायका सदस्यहरू संगठित हुँदै छन् । त्यो पनि सहर बजारमा मात्रै । दूर दराजका कतिपय पीडित छन् । आफ्नो पीडा न पचाउन सक्छन् न कसैलाई सुनाएर मन हलुका पार्न सक्छन् । अभिभावकहरू पनि हिनता बोधमा बाँचिरहेको स्थिति देख्न सकिन्छ । यो सबै अनविज्ञताको कारणले भएको हो भन्ने ठहर मेरो छ । प्राकृतिक रूपमा हामी जसरी जन्म्यौ, त्यसलाई त्यसैगरी स्वीकार्नु हाम्रो कर्तव्य हो जस्तो लाग्छ मलाई । भाइ आर. के. मेहता रोशनले एक वर्ष पहिला नाटक तयार गर्नु पर्यो भनी प्रस्ताव राखे । उनैले विषय दिए । मैले सहर्ष स्वीकार गरेँ । तर, नाटक कसरी तयार पार्ने भन्नेतर्फ सोच्दा कुहिरोको काग बनेँ । किनकि हाम्रै समाजको एउटा अङ्ग भए पनि यसको विषयमा म जानकार थिइनँ । तर, कुहिरो जसरी पनि छिचोल्नु नै थियो । यात्रा गर्नुु नै थियो । चुनौती मोलेँ । केही प्रतिनिधि पात्रबाट सन्दर्भ सामग्रीमा सहयोग पाएँ । केही समय घोत्लिएँ । टिपोट गर्दै गएँ । इटालीमा बसेका भाइ रोशनसँग कम्प्युटरीय प्रविधि मार्फत क्रिया प्रतिक्रिया चलिरह्यो । पाण्डुलिपिको रूपरेखा तयार बन्दै गयो । उनले उहीँ बसेर नाट्याभ्यास गर्दै गए । वि.सं.२०७३ जेठ २९ गते नेपाल संगीत नाट्य एकेडेमीको आयोजनामा भएको नाट्य महोत्सवमा दोलखाको चरीकोटमा यो नाटक पहिलो पटक मञ्चन भयो । उनी आफैँ निर्देशक र कलाकार बने । उनको धित अझै मरेको रहेनछ । यसलाई नियमित मञ्चन गरौँ भन्ने योजना बनाए । यस पालि उनले निर्देशन गरी कलाकार भाइ अनिल सुब्बालाई मञ्चमा उभ्याएका छन् । समय र स्थान जुरेको छ, सर्वनाम थिएटरमा ।डाँफे थिएटरको पहिलो प्रस्तुतिको रूपमा यो नाटक आएको छ । यसले डाँफे जस्तै स्वच्छन्द भई नेपाली रङ्गमञ्चमा यात्रा गरिरहोस् । रङ्गमञ्चयात्राको सारथि बनोस् । शुभकामना ! नाटक लेखन र मञ्चनमा साथ सहयोग दिने सबैलाई धन्यवाद । नाटक हेरिदिएर आफ्नो अमूल्य समय दिनुहुने सम्पूर्णमा हार्दिक नमन !

Yayati (यायाति)

ययाति महारानी देवयानी र सुसारे शर्मिष्ठाको कलहबाट दरबारमा कसैलाई शान्ति छैन । ययाति पुत्र पुरुराज विवाहको पन्ध्र दिनपछि चित्रलेखासँग पहिलो पटक दरबार प्रवेश गर्दैछन् । पुरुराजको प्रवेशसँगै देवयानी दरबार छोडेर जान्छिन् । विवाह उत्सवमा सहभागी शुक्राचार्य क्रोधित भएर ययातिलाई त्यही रातबाट बृद्धाअवस्थामा पुग्ने श्राप दिन्छन् । आफ्नी पुत्री देवयानीलाई कुवाबाट बचाएको सम्झँदै कसैले ययातिको उमेर लिइदियो भने यौवन रहिरहने निवारण उपाय पनि दिएर जान्छन् । ययातिको उमेर लिईदिन कोही पनि तयार हुँदैनन् । बुढ्यौली कसले लिने भन्नेबारे बहस र त्यसपछिका घटनाक्रमका उतारचढावसँगै नाटक रोमाञ्चक मोडमा पुग्छ ।

Sirumarani (सिरुमारानी)

घना जंगलबीचको कुनै एउटा गाउँमा माछा मारेर आफ्नो जीविकोपार्जन गर्ने एउटा माछे छ । उसको जालमा एक दिन अनौठो प्रकारको माछा पर्छ । माछेले कहिल्यै पनि त्यस्तो माछा देखेको हुँदैन । घर पुगेर आफ्नो पेरुङ्गोबाट त्यो माछा निकाल्दा माछा एक अनिध्य सुन्दरीमा प्रकट हुन्छे । सुन्दरी श्रापित नागराजकुमारी हो भन्ने कुरा माछेले सुन्दरीबाटै थाहा पाउँछ । सुन्दरीसँग माछेले घरजम गर्छ । उनीहरुको एक छोरी जन्मिन्छे – सिरु । छोरी जन्मेपछि सुन्दरी नागलोक नै फर्किन्छे । त्यतीबेलै एकजना आँखा नदेख्ने भविष्यवक्ताले सिरु चक्रवर्ती महाराजाकी रानी हुने कुरा भविष्यवाणी गरिदिन्छन् । सिरु १६ वर्षकी हुँदा गाउँकै ढाक्रेको छोरोसँग प्रेममा पर्छे । तर सिरुको विहे चक्रवर्ती महाराजसँग नै हुन्छ । चक्रवर्ती महाराजले आफनो युवराज छोरासँग उमेर र जवानी साटफेर गरेको सिरुले दरवार पुगेपछि थाह पाउँछे । ‘आफ्नो पति को हो ?’ भन्ने दुविधामा सिरु पर्छे । उसले आफ्नो दुविधाको समाधान खोज्दा चक्रवर्ती राजाको दरबार तहसनहस हुन्छ । पोखरेली रंगकर्मी तथा लेखक सरुभक्तद्वारा डेढ दशकअघि लेखिएको नाटक सिरुमारानीमा एउटी नारीले आफूमाथि जवरजस्ती लादिएको कर्तव्यको सट्टामा आफ्नो नारीधर्म बचाउन गरेको संघर्षको कथा भनिएको छ । लोकशैलीमा लेखिएको नाटक मूलतः प्रेमकथामा आधारित छ ।