Plays

Line (लाइन)

Five people queue up in a line. Waiting for what or who is never made clear, but each of them is determined to get to the front and be first, nonetheless. Using all kinds of stratagems to get ahead – some honest, some plainly clever, and some rather dubious – this static race to the top becomes a bleak metaphor of the times in which we live. And of the games we play with others and with ourselves as we teeter on the brink of chaos. The play is a satirical comedy set in the Theatre of the absurd genre which pokes fun at the human state of nothingness. Katha Ghera's Nepali adaptation of Line embraces colloquial Nepali language and employs Nepali nuances to highlight hypothetical instances one would use in order to get ahead in line, or life.

Conference of the birds (चराहरुको सम्मेलन)

दसै दिशाका चराहरु आई एक ठाउँमा भेला हुन्छन् । आफ्नो संसारमा सुशासन, अव्यवस्था, बेथिति भएकाले त्यसलाई सुव्यवस्थित गर्न एउटा नायक (राजा) चाहिने कुरा फाप्रे चरोले भन्छ । यसका लागि काफ भन्ने प्रदेशमा सिमोर्घ भन्ने राजालाई भेट्न जानुपर्ने हुन्छ । सुरूमा धेरै चराहरु काफ जान मान्दैनन् तर फाप्रेले विभिन्न कथाहरु हालेर यात्रामा जान प्रेरित गर्दछ । त्यसपछि उनीहरु मरूभूमि हुँदै सिमोर्घलाई भेट्न सात उपत्यकाको यात्रा तय गर्दछन् । यी सात उपत्यकाका आ–आफ्ना नाम र रहस्य छन् । त्यसपछि उनीहरुले खोजीको, प्रेमको, बुझाइको, विस्मयको, विनाशको, एकता र मृत्युको उपत्यका पार गर्दछन् । अन्ततः सिमोर्घलाई भेट्दछन् । उनीहरुलाई महसुस हुन्छ कि सिमोर्घ अरु कोही नभएर उनीहरु स्वयम् नै थिए । यो नाटक पर्सियाका सुफीकवि फरीद उद्–दीन अत्तारले लेखेको मन्तिक–उत्–तयरमा आधारित छ । यसको नाट्यकरण विश्वप्रख्यात निर्देशक पिटर ब्रूक र लेखक ज्याँ–क्लोद कार्येरले गरेकाहुन् । यसको नेपाली अनुवाद पुष्पराज आचार्यले गरेका हुन् ।

Ko 1 Chha Chha 1 Chha (को १ छ - छ १ छ)

भन्नेहरुले “जीवन यात्रा हो” भन्छन् । “यात्रा नै जीवन हो” पनि भन्छन् । यी दुई कुरालाई मिसाएर÷स्वीकारेर निष्कर्ष निकाल्ने हो भने जीवनमा हुने घटनाहरुलाई यात्राका मोडहरु भन्न सकिन्छ । सामान्यतयाः जीवनलाई यात्राका आधारमा वर्गीकरण गरिन्छ भने यात्राहरुलाई दूरीका आधारमा वर्गीकरण गरिन्छ । छोटो दूरी, लामो दूरी या अरु कुनै पनि प्रकारका यात्राहरुमा कहिलेकाँहि नसोचेका कुराहरु भइदिन्छन् । नसोचेका घटनाहरु घटिदिन्छन् । तीमध्ये केहिले लामो समयसम्म पनि आफैलाई घच्घच्याइ रहन्छन् र त्यो समयमा पु¥याइदिन्छन् ।एउटा छोटो दुरीको यात्रामा एउटा युवकमाथि घटेको घटना र उक्त घटनाका कारण उसले भोगेको मानसिक उथलपुथललाई समेटेर बनाइएको छ, नाटक “को १ छ, छ १ छ” । एउटा ग्रामिण भेगको युवकले आफ्नो एक दिवसीय बस यात्रामा एउटी युवती भेट्न पुग्छ । युवतीको अनिद्य सुन्दरताबाट प्रभावित भएर युवकले बसभित्रै अर्को काल्पनिक यात्राको उडान भर्छ । आफ्नो प्रणय–आकांक्षालाई युवतीसामु प्रकट गर्ने उपायहरुको खोजीमा भौतारिएको युवकले कल्पनाका कस्ता कस्ता तहहरु कसरी पार गर्छ भन्ने कुरा नाटकको केन्द्रिय विषय हो । सांगीतिक नाटक भएकोले यसमा गीतसंगीतको प्रधानता छ भने संवादहरुको विरलै प्रयोग गरिएको छ । लेट्स इन्टरटेनमेन्टको उत्पादनमा बन्न लागेको नाटकलाई जिरो सर्कल इन्टरटेनमेन्ट्सले प्रस्तुत गर्दैछ ।

Daraudiko Pani (दरौ‌दीको पानी)

सत्रौं सताब्दीका गोर्खा राज्यका राजा रामशाह, किम्बदन्तीमा तत्कालिन समयकै भनिएका गुरु गोरखनाथका शिष्य लखन थापामगर अनि रामशाहकी महारानी लीलावतीबीचको सम्बन्धलाई आधार बनाइ केहि दन्त्य कथा, केहि ऐतिहासिक कथन अनि केहि काल्पनिक घटनाहरु इम्प्रोभाइज गरी नाटक दरौदीको पानी लेखिएको हो र यो इतिहासको बर्णन होइन, बरु ऐतिहासिक कथा हुन सक्छ कि ! नाटकमा प्रेमको अर्थ खोज्ने प्रयास गरिएको छ ।

Jiudo Akash (जिउँदो आकाश)

ओझेलमा पारिएका अल्प सङ्ख्यकमध्ये तेस्रो लिङ्गी पनि एउटा समुदाय हो, जो जटिल सामाजिक संरचनामा जिउन बाध्य छ । राज्यबाट कानुनमा केही अधिकारहरू सुनिश्चित गरिए पनि व्यवहारिक जीवनमा खासै परिवर्तन पाइँदैन । जन्म दिएका कतिपय बुबाआमाबाट समेत उनीहरू अपहेलित हुनु परेको स्थिति छ । यही कारणले उनीहरू मानसिकरूपमा विक्षिप्त छन् । राज्यले उचित संरक्षण गर्न सकेको छैन । रोजगारीको पहुँचमा उनीहरू पुग्न सकेका छैनन् । समाजले वास्तविक कुरा बुझ्न सकेको छैन । विस्तारै विस्तारै यी अल्प समुदायका सदस्यहरू संगठित हुँदै छन् । त्यो पनि सहर बजारमा मात्रै । दूर दराजका कतिपय पीडित छन् । आफ्नो पीडा न पचाउन सक्छन् न कसैलाई सुनाएर मन हलुका पार्न सक्छन् । अभिभावकहरू पनि हिनता बोधमा बाँचिरहेको स्थिति देख्न सकिन्छ । यो सबै अनविज्ञताको कारणले भएको हो भन्ने ठहर मेरो छ । प्राकृतिक रूपमा हामी जसरी जन्म्यौ, त्यसलाई त्यसैगरी स्वीकार्नु हाम्रो कर्तव्य हो जस्तो लाग्छ मलाई । भाइ आर. के. मेहता रोशनले एक वर्ष पहिला नाटक तयार गर्नु पर्यो भनी प्रस्ताव राखे । उनैले विषय दिए । मैले सहर्ष स्वीकार गरेँ । तर, नाटक कसरी तयार पार्ने भन्नेतर्फ सोच्दा कुहिरोको काग बनेँ । किनकि हाम्रै समाजको एउटा अङ्ग भए पनि यसको विषयमा म जानकार थिइनँ । तर, कुहिरो जसरी पनि छिचोल्नु नै थियो । यात्रा गर्नुु नै थियो । चुनौती मोलेँ । केही प्रतिनिधि पात्रबाट सन्दर्भ सामग्रीमा सहयोग पाएँ । केही समय घोत्लिएँ । टिपोट गर्दै गएँ । इटालीमा बसेका भाइ रोशनसँग कम्प्युटरीय प्रविधि मार्फत क्रिया प्रतिक्रिया चलिरह्यो । पाण्डुलिपिको रूपरेखा तयार बन्दै गयो । उनले उहीँ बसेर नाट्याभ्यास गर्दै गए । वि.सं.२०७३ जेठ २९ गते नेपाल संगीत नाट्य एकेडेमीको आयोजनामा भएको नाट्य महोत्सवमा दोलखाको चरीकोटमा यो नाटक पहिलो पटक मञ्चन भयो । उनी आफैँ निर्देशक र कलाकार बने । उनको धित अझै मरेको रहेनछ । यसलाई नियमित मञ्चन गरौँ भन्ने योजना बनाए । यस पालि उनले निर्देशन गरी कलाकार भाइ अनिल सुब्बालाई मञ्चमा उभ्याएका छन् । समय र स्थान जुरेको छ, सर्वनाम थिएटरमा ।डाँफे थिएटरको पहिलो प्रस्तुतिको रूपमा यो नाटक आएको छ । यसले डाँफे जस्तै स्वच्छन्द भई नेपाली रङ्गमञ्चमा यात्रा गरिरहोस् । रङ्गमञ्चयात्राको सारथि बनोस् । शुभकामना ! नाटक लेखन र मञ्चनमा साथ सहयोग दिने सबैलाई धन्यवाद । नाटक हेरिदिएर आफ्नो अमूल्य समय दिनुहुने सम्पूर्णमा हार्दिक नमन !

Antigone (एन्टीगोनी)

प्राचीन ग्रीसेली नाटककार सोफोक्लिजद्वारा इशापूर्व ४४१ ताका ‘थेविजका नाटकहरु’ अन्र्तगत लेखिएको नाटक ‘एन्टीगोनी’लाई संसारप्रसिद्ध दुःखान्त नाटकहरु मध्येको एक अनुपम उदाहरण मानिन्छ । राजा इडिपसको शासनकालमा थेविज राज्यको भाग्य कस्तो थियो भनेर वर्णन गर्दै सोफोक्लिजले लेखेका नाटकहरु ‘थेवन नाटक घराना’मा पर्छन् । यस घरानाका तीन नाटकहरुमध्येको एक, नाटक एन्टीगोनीले नागरिक अवज्ञा, मानवीय निष्ठा र विवेकको बारेमा बयान गर्दछ । सोही घरानाका अन्य दुई नाटकहरु भन्दा अगाडि लेखिएको भएतापनि क्रम अनुसार थेवन नाटकको अन्तिममा यो नाटक पर्छ । ‘इडिपस द किङ्ग’ र ‘इडिपस इन कोेलोनस’को कथा सकिएपछि नाटक एन्टीगोनीको कथा अगाडि बढ्छ । इडिपसका दुई छोराहरु एटियोक्लिज र पोलिनिससले सत्ताप्राप्तीका लागि एकआपसमा गरेको युद्ध र त्यसको समाप्तीसँगै नाटक एन्टीगोेनीको घटनाक्रम शुरु हुन्छ ।

Saledo (सलेदो)

मट्टितेल सकिएर बत्ति निभिसक्दा पनि एक्लै बाँचिरहन्छ सलेदो । ‘सलेदो’ सम्बन्धहरुको कथा हो । सम्बन्धहरुको महत्व हुन्छ नि हजुर ।

Bhrikuti (भृकुटी)

भृकुटी – एउटा इतिहास, एउटा मिथ र नारीत्वको एउटा श्रेष्ठतम रूप ! नारी पुरुष समानताका अनेक सङ्घर्ष, नारीवादी अभियानका अनेक गाथागायनपछि पनि अहिलेको एक्काइसौँ शताब्दीमा नारीहरू यथार्थमा कति स्वतन्त्र छन् भन्ने प्रश्न गर्नुपर्ने अवस्थामा भृकुटीको तारकीय आलोकको महिमा बुझ्नु सरल छैन । त्यहीमाथि भृकुटीको सप्रमाण इतिहास शून्यप्राय रहेको स्थितिमा नाटकको रचनाको प्रयास मलाई चुनौतीपूर्ण लागेको हो । तर, मलाई भृकुटीमाथि अन्त्यहिन प्रयासहरू भइरहनु पर्छ भन्ने लाग्छ । - सरुभक्त

Loo  (लू)

‘लू’ पश्चिमी नेपालको सीमावर्ती गाउँको कथा हो । कहिले लू, कहिले शितलहर र कहिले बाढीबाट पीडित त्यहाँका वासिन्दा राज्यबाट उपेक्षित छन् र सीमापारिबाट पीडित छन् । तर पनि गाउँलेहरुले आफुबीचको हार्दिक सम्बन्ध र धार्मिक सहिष्णुतालाई जीवन्त बनाएर राखेका छन् । रोचक तर जीवन्त लाग्ने पात्रको उपस्थितिले पत्थरपुरवाको कथालाई यथार्थको निकै नजिक पुर्याउँछ । काठमाण्डौको आँखाले तराईलाई हेर्ने दृष्टिकोणमा जोडदार प्रहार गरेको छ ‘लू’ ले । यसले हामीलाई सीमावर्ती गाउँमै पुर्याउँछ र त्यहाँका पात्र र तिनको सुखदुःखमा सहभागी बनाउँदै एउटा डरलाग्दो प्रश्न पनि हामीबीच तेस्र्याउँछ । त्यो डरलाग्दो प्रश्नले हाम्रो दिमागलाई रन्थनाउँछ ।